Vừa qua, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Kạn tổ chức buổi sinh hoạt chuyên môn  tháng 10 với chủ đề “Tổng quan về thiếu máu thiếu sắt và Thalassemia” cho các bác sỹ trực tiếp tham gia khám sức khỏe tại Phòng khám đa khoa và đại diện các khoa chuyên môn trong đơn vị.

Toàn cảnh buổi sinh hoạt chuyên môn

Tại buổi sinh hoạt chuyên môn, BsCKII Nguyễn Thái Hồng (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật) đã giới thiệu tổng quan về thiếu máu, thiếu máu thiếu sắt, Thalassemia và đưa ra ý tưởng nghiên cứu về phòng chống bệnh Thalassemia.

Theo đánh giá tổng quan về thiếu máu thiếu sắt và Thalassemia, hiện nay có rất nhiều người đến Trung tâm Kiểm soát bệnh tật khám sức khỏe định kỳ có biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm là thiếu máu; nguyên nhân có thể là do thiếu sắt hoặc mang gen bệnh hoặc mắc bệnh Thalassemia. Tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn hiện đang quản lý điều trị khoảng 150 người bệnh Thalassemia. Trong đó, 100 người điều trị tại khoa nhi, 50 người điều trịtại khoa nội.

Điều trị người bệnh Thalassemia tại Khoa Nhi, BVĐK tỉnh (tháng 10/2022)

Tuy nhiên, hiện nay trên địa bàn tỉnh chưa có nghiên cứu nào về thiếu máu thiếu sắt, chưa có mô hình nào về sàng lọc gen Thalassemia, chưa triển khai được xét nghiệm đột biến gen Thalassemia.Tại Trung tâm y tế các huyện đều chưa thực hiện điện di huyết sắc tố (HST).

Với thực trạng đó, việc triển khai các hoạt động phòng chống thiếu máu thiếu sắt và xây dựng mô hình sàng lọc người mang gen bệnh Thalassemia đang là nhu cầu bức thiết, nhất là đối với lứa tuổi từ 17-25 tuổi trên địa bàn tỉnh. BsCKII Nguyễn Thái Hồng đã trình bày ý tưởng nghiên cứu về phòng chống Thalassemia với tên Dự án là:“Xây dựng mô hình sàng lọc người mang gen bệnh Thalassemia từ 17-25 tuổi tại tỉnh Bắc Kạn”.

Nội dung của Dự án nhằm tạo sự lan tỏa ra cộng đồng, tác động đến các cặp vợ/chồng trong độ tuổi sinh đẻ, tác động người mắc, nghi mắc Thalassemia, mặt khác tạo thói quen cho người dân, nhất là lứa tuổi tiền hôn nhân đi khám sức khỏe định kỳ giảm số người mắc bệnh; giảm số người mang gen bệnh kết hôn với nhau để góp phần nâng cao chất lượng dân số./.

P.T

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, các bệnh truyền nhiễm đã và đang diễn ra trong cộng đồng hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng cách giữ gìn vệ sinh, trong đó có rửa tay với xà phòng là biện pháp cơ bản nhất giúp làm giảm tới 35% khả năng lây truyền vi khuẩn gây ra những bệnh truyền nhiễm.

Cán bộ y tế hướng dẫn thực hành các bước rửa tay đúng cách.

Với mục tiêu không để dịch bệnh truyền nhiễm xảy ra, phát hiện và khống chế kịp thời các ổ bệnh, những năm qua ngành y tế Bắc Kạn đã tăng cường các hoạt động giám sát dịch tễ, tập huấn chuyên môn cho cán bộ y tế cơ sở, đẩy mạnh hoạt động truyền thông với nhiều hình thức, như: tổ chức lễ phát động rửa tay với xà phòng, tổ chức các chiến dịch truyền thông, tuyên truyền lưu động, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, sản xuất tài liệu truyền thông (Băng rôn, đĩa CD thông điệp...) tuyên truyền ở các địa phương trong tỉnh. Qua đó, giúp người dân nâng cao nhận thức, có hành vi tích cực trong vệ sinh môi trường, vệ sinh cá nhân, phòng, chống các bệnh truyền nhiễm tại cộng đồng.

Theo kết quả của các nhà nghiên cứu cho thấy, bàn tay của một người có thể mang tới 4,6 triệu mầm bệnh (tập trung số lượng lớn ở kẽ tay và kẽ móng tay) và dễ lây bệnh từ người sang người. Bàn tay bẩn là nơi vi sinh vật gây bệnh tồn tại và phát triển. Qua bàn tay bẩn, cơ thể chúng ta, đặc biệt là trẻ em rất dễ bị nhiễm các bệnh truyền nhiễm. Rửa tay thường xuyên sạch sẽ đã làm giảm tới 35% khả năng lây truyền vi khuẩn gây ra những bệnh truyền nhiễm.

Ngoài những nguyên nhân do sự lây lan của các loại vi khuẩn, vi rút trong môi trường sống và không tiêm vắc xin phòng bệnh đầy đủ thì việc vệ sinh cá nhân kém, trong đó không có hành vi rửa tay với xà phòng cũng là nguyên nhân chính khiến các bệnh truyền nhiễm phát tán ra ngoài cộng đồng.

Để phòng, chống bệnh truyền nhiễm, các bác sỹ chuyên khoa cho biết: Việc rửa tay với xà phòng và nước sạch được coi là liều vắc xin tự chế, đơn giản, hiệu quả, dễ thực hiện, có thể cứu sống hàng triệu người. Chỉ với một động tác rửa tay sạch đã làm giảm tới 35% khả năng lây truyền vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy và phòng chống nhiều bệnh truyền nhiễm khác như tay chân miệng, cúm A, nhiễm khuẩn đường hô hấp...

Rửa tay với xà phòng biện pháp cơ bản nhất giúp phòng, chống các bệnh truyền nhiễm

Theo Bộ Y tế, cách rửa tay đúng phải qua 6 bước cơ bản:

Bước 1: Làm ướt hai bàn tay bằng nước sạch. Thoa xà phòng vào lòng bàn tay, chà sát 2 lòng bàn tay vào nhau.

Bước 2: Dùng ngón tay và lòng bàn tay này, cuốn và xoay lần lượt từng ngón tay của bàn tay kia và ngược lại.

Bước 3: Dùng lòng bàn tay này chà sát chéo lên mu bàn tay kia và ngược lại.

Bước 4: Dùng các đầu ngón tay của bàn tay này miết vào các kẽ giữa các ngón của bàn tay kia và ngược lại

Bước 5: Chụm 5 đầu ngón tay của bàn tay này cọ vào giữa lòng bàn tay kia xoay đi xoay lại.

Bước 6: Xả cho tay sạch hết xà phòng dưới vòi nước sạch, bàn tay hướng lên (cho nước chảy từ đầu các ngón tay xuống dưới cổ tay), sau đó làm khô tay.

Lưu ý: Mỗi bước thực hiện chà 5 lần, thời gian tối thiểu 30 giây.

Rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, lao động... là việc làm cần thiết, thường xuyên. Do vậy, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức tự giác trong việc giữ gìn vệ sinh, hình thành thói quen sinh hoạt văn minh, khoa học, góp phần bảo vệ sức khỏe của bản thân và cộng đồng./.

Nguyễn Minh

Dinh dưỡng giữ vị trí hàng đầu như là một yếu tố quyết định chính có thể điều chỉnh được đối với các bệnh mạn tính không lây trong suốt cuộc đời mỗi người. Chế độ ăn uống không hợp lý không chỉ ảnh hưởng tới sức khỏe hiện tại mà còn làm phát triển các bệnh không lây nhiễm sau này.

Dinh dưỡng hợp lý giúp sức khỏe tốt hơn và hạn chế mắc bệnh không lây nhiễm (ảnh minh họa)

Bệnh không lây nhiễm còn gọi là bệnh mạn tính không lây. Các bệnh này không phải do nguyên nhân nhiễm khuẩn và không lây truyền giữa người với người mà do các hành vi thói quen, lối sống không lành mạnh diễn ra trong khoảng thời gian dài gây ra.

Bệnh không lây nhiễm là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu, là một trong những thách thức về sức khỏe chủ yếu trong thế kỷ 21. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trong năm 2016, bệnh KLN gây ra 71% (41 triệu người) trong tổng số 57 triệu ca tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, bệnh KLN cũng là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong. Cứ 10 người chết̀ thì có gần 8 người chết do bệnh KLN và chủ yếu do các bệnh tim mạch, ĐTĐ, ung thư và COPD.

Ước tính, trung bình mỗi năm nước ta có khoảng 12,5 triệu người bị THA; 3,5 triệu người bị bệnh ĐTĐ, 2 triệu người mắc bệnh tim, COPD và gần 126.000 ca mắc mới ung thư. Mỗi năm ở nước ta có khoảng 115.000 người chết vì ung thư.

Bên cạnh đó, các bệnh KLN còn gây tàn phế nặng nề và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh nếu không được phát hiện sớm và điều trị, theo dõi, chăm sóc lâu dài.

Theo WHO, 80% bệnh tim mạch giai đoạn đầu, đột quỵ và ĐTĐ týp 2 và trên 40% ung thư có thể được phòng ngừa được thông qua ăn uống hợp lý, hoạt động thể lực đều đặn, không hút thuốc lá.

Việc đảm bảo chế độ dinh dưỡng lành mạnh, hợp lý và an toàn trong suốt chu kỳ vòng đời, từ khi chuẩn bị mang thai, tới giai đoạn phát triển bào thai trong tử cung, đến các giai đoạn tiếp theo của cuộc đời đều là quan trọng để dự phòng mắc các bệnh mạn tính không lây. Ngoài ra, dinh dưỡng cũng có tác động tới sự biểu hiện của gen và hình thành bộ gen, từ đó xác định các cơ hội đối với sức khỏe và tính nhạy cảm đối với bệnh tật. Suy dinh dưỡng sớm trong 1000 ngày vàng đầu đời cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính ở các giai đoạn sau của cuộc đời thông qua cơ chế tương tác gen và dinh dưỡng.

WHO và Tổ chức Lương thực Thế giới khuyến cáo về chăm sóc dinh dưỡng để phòng chống bệnh không lây nhiễm cần thực hiện được các nội dung:

Cần bắt đầu sớm trong cuộc đời của mỗi người với việc nuôi dưỡng tốt bào thai, bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ đến hai tuổi hoặc lâu hơn cùng với ăn bổ sung hợp lý. Chăm sóc dinh dưỡng toàn diện 1000 ngày đầu đời của trẻ để phòng chống suy dinh dưỡng sớm làm thay đổi các quá trình chuyển hóa và gia tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính trong các giai đoạn sau của cuộc đời.

Chế độ ăn cần dựa trên các thực phẩm tự nhiên, phối hợp đa dạng nhiều loại thực phẩm, cân đối các nhóm thực phẩm, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống ngọt, rượu, bia.

Tăng cường ăn các loại ngũ cốc nguyên hạt, đậu đỗ, các loại hạt.

Tăng cường ăn rau, quả: Cần ăn ít nhất 400g rau, quả và ăn đa dạng các loại rau quả có nhiều màu sắc khác nhau vì có chứa các loại chất dinh dưỡng và dưỡng chất thực vật khác nhau.

Ăn có mức độ các thực phẩm như trứng, sữa, ăn lượng nhỏ thịt đỏ và tăng cường ăn cá và thịt gia cầm nạc.

Ăn vừa đủ nhu cầu năng lượng, chất dinh dưỡng để tăng trưởng, phát triển, đáp ứng nhu cầu cho một cuộc sống năng động và lành mạnh trong cả vòng đời, không để bị thừa cân, béo phì hay béo bụng. Lựa chọn thực phẩm có đậm độ năng lượng thấp, chỉ số đường huyết thấp.

Cả thiếu và thừa dinh dưỡng đều tác động tiêu cực tới sự phát triển bệnh và nếu phối hợp cả hai thì thậm chí còn tồi tệ hơn. Do vậy, việc đảm bảo chế độ dinh dưỡng lành mạnh, hợp lý và an toàn trong suốt chu kỳ vòng đời là rất quan trọng để dự phòng mắc các bệnh mạn tính không lây.

Chuyển từ tiêu thụ các chất béo bão hòa sang chất béo không bão hòa và hướng tới việc loại bỏ chất béo chuyển hóa công nghiệp. Chất béo không bão hòa (có nhiều trong cá, quả bơ và các loại hạt hướng dương, đậu tương, oliu) tốt hơn chất béo bão hòa (có nhiều trong thịt các loại gia súc lớn, từ chế phẩm sữa bò, dê cừu như bơ động vật, dầu cọ, dầu dừa, kem tươi, phomat, mỡ động vật); chất béo chuyển hóa các loại, bao gồm cả chất béo được tạo ra trong sản xuất công nghiệp (thực phẩm nướng, chiên rán và các loại thực phẩm, đồ ăn vặt chế biến đóng gói sẵn).

Hạn chế lượng đường tự do dưới 10% (tốt hơn là dưới 5%) tổng năng lượng ăn vào: Dưới 50g/ngày (tốt nhất là dưới 25g/ngày). Đường tự do (như sucrose, maltose, glucose, fructose) là những loại đường được nhà sản xuất thêm vào thực phẩm, đồ uống, trong quá trình pha chế, chế biến đồ ăn/uống và đường tự nhiên có trong mật ong, các loạt mật, siro, nước trái cây tươi và nước trái cây cô đặc.

Hạn chế tổng lượng muối ăn vào dưới 5g/ngày bằng cách cho bớt muối, chấm nhẹ tay và giảm ngay đồ ăn mặn, nên sử dụng muối Iốt.

Hạn chế đến mức thấp nhất có thể các tác nhân gây bệnh, độc tố hoặc các yếu tố khác có thể gây bệnh từ thực phẩm (như độc tố vi nấm aflatoxin có trong lạc mốc, dư lượng kháng sinh có trong rau, củ, quả hoặc các loại thịt gia súc, gia cầm, hải sản…).

Kiểm soát cân nặng để duy trì cân nặng nên có ở mức tương đương BMI =21 ở người dưới 50 tuổi và BMI = 22 ở từ 55 tuổi trở lên và không bị béo bụng (vòng eo < 90 cm ở nam và < 80 cm ở nữ).

Thường xuyên hoạt động thể lực nâng cao sức khỏe, phòng chống bệnh tật.

Duy trì lối sống tích cực, thường xuyên hoạt động thể lực mức độ vừa hoặc nặng ít nhất 30 phút mỗi ngày; hạn chế rượu, bia, không hút thuốc lá. Tiêm vắcxin phòng bệnh lây nhiễm có nguy cơ cao như ung thư, viêm gan B, C,.../.

Huyền Thương

Đối với trẻ, 1000 ngày đầu đời là giai đoạn vàng giúp phát triển chiều cao tốt và nhanh nhất. Đó là thời điểm từ trong bào thai và kéo dài cho đến khi trẻ được 2 tuổi.

Tháp dinh dưỡng:Cần đa dạng nhiều loại thực phẩm, cân đối các nhóm thực phẩm trong bữa ăn hàng ngày cho trẻ.

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng: trong 1000 ngày vàng này, trẻ được nuôi dưỡng đúng cách sẽ có hệ miễn dịch tốt và phát huy hết tiềm năng về thể chất và trí tuệ trong tương lai. Dinh dưỡng đúng cách sẽ giảm 20% nguy cơ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, trẻ sẽ có chỉ số thông minh cao hơn, khả năng học tập tốt hơn. Ngược lại, trong 1000 ngày đầu đời của trẻ không được nuôi dưỡng đúng cách sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển tối đa về thể chất và trí tuệ. 

Để giúp trẻ phát triển chiều cao tốt, trong 1000 ngày đầu đời các cha, mẹ cần biết và thực hiện tốt các lưu ý dưới đây:

Đảm bảo chế độ dinh dưỡng cho bà mẹ khi mang thai:Bà mẹ trong thời kỳ mang thai cần phải ăn đa dạng 4 nhóm dưỡng chất (chất bột đường, chất béo, chất đạm, vitamin và khoáng chất) vì số lượng, thành phần và chất lượng các chất dinh dưỡng trong mỗi loại thực phẩm là khác nhau. Đảm bảo người mẹ cần tăng cân từ 10 - 12kg, để sinh con có cân nặng khoảng 3000 gam. Nếu khẩu phần ăn có mức năng lượng thấp, mẹ tăng cân ít sẽ có nguy cơ trẻ sinh ra có cân nặng dưới 2500g (suy dinh dưỡng bào thai).

Bên cạnh đó, phụ nữ có thai cần uống bổ sung viên sắt với liều lượng 60mg kèm theo acid folic 400mcg mỗi ngày từ khi bắt đầu có thai cho tới 1 tháng sau sinh.

Cho con bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời:Sữa mẹ của những người mẹ khỏe mạnh là nguồn dinh dưỡng thích hợp nhất cho trẻ phát triển tốt. Khi sinh con bà mẹ cần cho trẻ bú sớm trong vòng 1 giờ đầu sau sinh. Bú sớm có tác dụng làm cho sữa xuống nhanh, co hồi tử cung và bú được sữa non rất tốt cho bé vì sữa non có giá trị dinh dưỡng cao, có các kháng thể chống lại bệnh tật và rất dễ tiêu hóa giúp trẻ thải phân xu ra ngoài. Các mẹ cần được ngủ đủ, nghỉ ngơi, tinh thần thoải mái để có nhiều sữa. Nên cho trẻ bú hoàn toàn sữa mẹ trong 6 tháng đầu và bú đến 18-24 tháng tuổi.

Cho trẻ ăn dặm hợp lý: Cho trẻ ăn dặm từ khi tròn 6 tháng tuổi để giúp trẻ phát triển tốt. Thành phần bữa ăn dặm của trẻ cần có đầy đủ: chất bột đường (gạo, khoai tây..), đạm động vật (trứng, thịt, tôm, cua, cá…), dầu mỡ, rau củ quả tươi, tiếp tục bú  mẹ và uống nước đủ. Với nguyên tắc ăn từ loãng đến đặc, từ ít đến nhiều, số lượng thức ăn và bữa ăn tăng theo tuổi, thay đổi thức ăn hàng ngày, cho trẻ ăn nhiều món ăn khác nhau. 

Tạo môi trường sống tốt: Môi trường tự nhiên tốt, đủ ánh sáng, không gian đủ rộng cho sự vui chơi vận động, sẽ tạo điều kiện kích thích sự phát triển của trẻ. Đặc biệt cần tránh cho trẻ không bị các bệnh nhiễm khuẩn (đường hô hấp, tiêu hóa) là nguyên nhân hàng đầu của hạn chế phát triển chiều cao, do những trẻ này thường biếng ăn, dùng nhiều kháng sinh ảnh hưởng đến phát triển sụn xương…

Khuyến khích trẻ vận động và chơi thể thao:Lối sống năng động sẽ thúc đẩy quá trình trao đổi chất và chuyển hóa, giúp cơ thể trẻ phát triển tốt hơn. 

Giúp trẻ có sự phát triển tâm thần kinh tốt: Tinh thần ổn định, phấn chấn, giấc ngủ sâu sẽ giúp cơ thể tiết kiệm năng lượng. Đặc biệt trong giấc ngủ đêm tuyến yên tiết ra hormon tăng trưởng, kích thích sự tăng trưởng của trẻ. Cần cho trẻ ngủ sớm trước 22 giờ và giờ ngủ đều đặn tránh giờ ngủ thất thường.

Đặc biệt, cha mẹ cần cân đo trẻ đều đặn hàng tháng để kịp phát hiện ngay khi trẻ chậm lớn. Nếu bỏ lỡ giai đoạn 1000 ngày vàng đầu đời, trẻ sẽ bị thiệt thòi rất nhiều trong quá trình tăng trưởng và phát triển./.

Thu Trang