Muối rất quan trọng đối với cơ thể, rất cần thiết cho cuộc sống của con người. Thành phần chính của muối là Natri và Clo, là hai nguyên tố đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng thể dịch trong cơ thể, đảm bảo cho hoạt động bình thường của các tế bào. Trong cơ thể chúng ta nước chiếm đến 60-70% khối lượng, để điều hòa được lượng nước này đến với các bộ phận trong cơ thể không thể thiếu vai trò của muối. Nó có tác dụng giúp cơ thể kiểm soát khối lượng máu, điều hòa huyết áp, giúp bắp thịt có thể co duỗi… Bên cạnh đó, muối còn là gia vị phổ biến trong chế biến và bảo quản thức ăn. Thông thường mỗi ngày sau quá trình hoạt động, có khoảng 0,5 gam muối bị đào thải qua mồ hôi. Thiếu muối, cơ thể sẽ bải hoải, mệt mỏi, sự cân bằng bị phá vỡ, gây ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thể. Thiếu muối nặng có thể dẫn tới chuột rút, hoa mắt, chóng mặt, có thể hôn mê và tử vong. Thiếu muối nặng thường gặp ở những người ra quá nhiều mồ hôi do tập thể thao, lao động trong môi trường nóng bức hoặc bị tiêu chảy nặng mà không được bù nước và muối hợp lý.

Ngược lại, ăn quá nhiều muối thì cơ thể lại phải đối mặt với nhiều nguy cơ như tăng huyết áp , tim mạch, dạ dày…Vì khi ăn mặn, cơ thể chúng ta sẽ “nạp vào” một lượng natri lớn. Khi đó hàm lượng natri trong máu sẽ gia tăng và thận phải làm việc “quá công suất” mới lọc máu được. Khi lượng natri trong máu cao, thận không thể phát huy tối đa khả năng làm việc sẽ gia tăng áp lực thẩm thấu trong lòng mạch. Hậu quả là nước sẽ di chuyển bên trong lòng mạch theo áp lực thẩm thấu gây tăng thể tích máu. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tăng huyết áp và gánh nặng cho hoạt động tim mạch. Nếu tình trạng này kéo dài sẽ dẫn đến suy tim. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, ăn nhiều muối hơn mức cho phép là yếu tố nguy cơ cao mắc các bệnh tăng huyết áp, suy thận, loãng xương, ung thư dạ dày....

         Việc dùng nước chấm kết hợp với các món ăn chính hàng ngày đã làm chúng ta ăn muối nhiều gấp nhiều lần số lượng cho phép. Trong khi tại bếp ăn của mỗi gia đình thường có nhiều loại gia vị khác ngoài muối tinh như: Bột canh, hạt nêm, nước mắm, nước tương, xì dầu (Magi)...do vậy khó kiểm soát lượng muối cho vào khi chế biến thức ăn.  Đặc biệt, do tiết kiệm thời gian, thực phẩm chế biến sẵn đang là ưu tiên hàng đầu của nhiều người trong mỗi bữa ăn. Từ những thói quen trên, thật không có gì ngạc nhiên khi tỷ lệ mắc các bệnh tăng huyết áp, tim mạch...tại cộng đồng ngày càng gia tăng.

Để phòng ngừa các bệnh mạn tính nêu trên thì mỗi ngày mỗi người chỉ nên tiêu thụ 4-6 gam muối, với người tăng huyết áp thì chỉ nên dùng 2-4 gam. Trẻ em, người già, người bị suy thận và phụ nữ mang thai nên dùng ở tỷ lệ thấp hơn.

Để ăn nhạt, giảm lượng muối cho cơ thể, ngành y tế đưa ra khuyến cáo cho tất cả mọi người nên "Cho bớt muối - Chấm nhẹ tay - Giảm ngay đồ mặn".

Cho bớt muối bằng cách: Khi nấu ăn hãy giảm dần lượng muối và gia vị chứa nhiều muối cho đến khi giảm một nửa, nên tự nấu ăn tại nhà để dễ dàng kiểm soát lượng muối sử dụng, nếm thức ăn trước khi cho thêm mắm, muối; Sử dụng các gia vị khác (tiêu, ớt, chanh...)để ăn ngon hơn mà không cần nhiều muối; không nên cho muối hoặc gia vị vào nước luộc rau (vì sau đó còn chấm nước mắm, xì dầu...)

Chấm nhẹ tay: Pha loãng nước mắm, nước chấm khi ăn sẽ giảm được lượng muối, chấm nhẹ tay và bỏ thói quen chấm ngập thức ăn vào nước chấm, gia vị...Không nên chấm các món ăn đã mặn(thịt kho/rim/rang, cá kho, dưa muối, cà muối...)vào nước mắm, muối hay gia vị chứa nhiều muối.

Giảm ngay đồ mặn bằng cách: Tăng cường ăn các thực phẩm tươi, thường xuyên ăn các món luộc, hạn chế ăn các thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối như mỳ ăn liền, giò chả, rau củ quả muối, bim bim...Giảm các món kho, rim, rang, dưa muối, cà muối; Đọc hàm lượng muối trên nhãn thực phẩm trước khi mua; hạn chế rưới nước mắm, nước kho thịt hay nước sốt vào cơm khi ăn; không nên cố uống hết nước canh, nước của các món phở, bún, miến....đặc biệt là khi ăn ở hàng quán.

            Lưu ý: vị mặn của thức ăn được chế biến chính là lượng muối đã nêm vào thức ăn, khi ta nấu một món ăn và phát hiện ra mình đã “ quá tay “ trong nêm nếm, thì thật sự lượng muối đã rất nhiều. Do vậy, hãy cố gắng tập thói quen nêm nếm vừa ăn hoặc hơi nhạt, từng bước giảm dần thói quen ăn mặn cho mình và các thành viên trong gia đình là biện pháp hữu hiệu phòng các bệnh mạn tính: Tăng huyết áp, tim mạch, loãng xương, suy thận, ung thư dạ dày.../.

Tác giả: BsCK2. Tạc Văn Nam

                                                                                                      Giám đốc Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe tỉnh Bắc Kạn