Ma túy thường được hiểu là một chất có thể gây nghiện, sử dụng có xu hướng tăng liều, gây tác hại trên tâm thần, thể chất và có thể bị cấm bởi luật pháp.

Tùy theo tác động trên hệ thần kinh mà ma túy được chia làm 2 nhóm:

Nhóm gây ức chế, an dịu:  Nhựa thuốc phiện/Morphin (là thành phần chính trong nhựa thuốc phiện) và Heroin (diacetyl morphine). Các thuốc giảm đau được dùng hạn chế với mục đích y học như: Pethidine (dolargan), Fentanyl (durogesic)…

 Nhóm gây kích thích thần kinh: Gồm Amphetamine và các dẫn xuất như: methamphetamine, MDMA, MDEA, MMDA, DOM… (Đá, thuốc lắc, Hồng phiến,..). Cocain: chiết xuất từ lá cây Erythroxylon coca. Các thuốc gây ảo giác như: LSD, Mescaline, PCP…Cần sa và cần sa mới (cỏ Mỹ). Muối tắm (mephedrone, cathinone) chiết xuất từ lá cây khat.

Do có tác động trên hệ thần kinh nên ma túy có thể gây ra các tác hại, như: Mất ngủ sau khi sử dụng đối với nhóm kích thích thần kinh và gây ngủ bù sau thời gian mất ngủ. Xuất hiện các triệu chứng loạn thần: ảo giác, hoang tưởng, hành vi kích động. Mất khả năng học tập, làm việc.Sử dụng lâu ngày có thể gây biến đổi nhân cách.

Một số ma túy dạng ma túy mới xuất hiện:

Tem giấy/bùa lưỡi:  Hiện nay được bán dưới hình thức những miếng giấy nhỏ như con tem in hình các nhà Bác Học hay người nổi tiếng và có giá rẻ. Được sử dụng bằng cách dùng lưỡi liếm như dán tem thư hoặc ngậm ở đầu lưỡi.

Thực chất là miếng giấy được tẩm chất gây ảo giác LSD (lysergic acid diethylamide). LSD được tổng hợp tại Thụy Sĩ vào năm 1938 từ ergotamine, sau 1 thời gian dài đã ngừng sản xuất, thời gian gần đây LSD tái xuất hiện trở lạivà là chất gây ảo giác mạnh nhất, chỉ cần vài chục mcglà có thể gây ảo giác và hiện nay được xem là 1 trong 2 chất ma túy nguy hiểm nhất.

Tem giấy/bùa lưỡi (Nguồn Internet)

Cơ chế tác động của LSD khá phức tạp và được cho là tác động trên tất cả phân nhóm của thụ thể dopamine (mạnh nhất trên D2) và cả nor/adrenaline, có tác động yếu hơn trên các thụ thể serotonine  (5HT2A và 5HT2C).Ngoài ra LSD còn gây tăng phóng thích glutamate trong vỏ não. Thời gian bán hủy của LSD là 5 giờ nhưng thời gian gây tác động kéo dài đến 12 giờ và nếu dùng liều >1mcg/kg thì các triệu chứng loạn thần có thể kéo dài đến vài ngày.

Muối tắm (bath salts) có tên lóng là: Cat, Hagigat, meo meo bản chất là một loại ma túy có tên hóa học là mephedrone hoặc cathinone hoặc hỗn hợp của cả 2 chất trên. Cách sử dụng tương tự như ma túy đá (đốt hít).

Muối tắm được đặt tên trùng với sản phẩm thông thường  là bath salts (MgSO4) để qua mặt các cơ quan chức năng. Trên sản phẩm luôn có dòng chữ “not for human consumption” (không dùng cho con người). Muối tắm được chiết xuất từ lá cây Khat, là 1 loại cây dại mọc nhiều tại vùng Trung Đông, bán đảo Ả Rập và vùng Sừng Châu Phi.

Cây khát tri Cây Khát-Chiết xuất ra mephedrone và cathione (nguồn internet)

Cây ma hoàng - Chiết xuất ra Ephedrine/tiền chất của Amphetamine (nguồn internet)

Cơ chế hoạt động được cho là tác động lên các chất vận chuyển của các monoamines như dopamine, norepinephrine và serotonine và thông qua việc tăng phóng thích và ức chế tái hấp thu của 3 chất này.  Cơ chế hoạt động này tương tự như methamphetamine và giải thích các triệu chứng loạn thần có thể gặp ở người sử dụng “muối tắm” giống như methamphetamine.

 Muối tắm(Bath salt)(nguồn internet)

Muối tắm( MgSO4)(nguồn internet)

Cỏ Mỹ: Còn được gọi là cỏ Úc, cỏ Canada; là một từ lóng để chỉ một loại cần sa mới dù xuất xứ có thể là từ Trung Quốc hay vùng Tam giác vàng. Được bán trên thị trường như là một hỗn hợp lá của nhiều loại thực vật và được tẩm các hoạt chất kích thích thần kinh và trên bao bì ghi là K2/spice kèm theo dòng chữ “not for human consumption” (không dùng cho con người).

Các hoạt chất có trong Cỏ Mỹđa dạng và phức tạp. Thành phần sẽ thay đổi tùy thuộc vào thị trường mà nhà sản xuất muốn nhắm đến. Nếu thị trường là 1 quốc gia nào đó ngăn cấm cần sa thì thảo mộc được thay thế bằng 1 loại lá khác (thường là lá Khat) hoặc 1 loại thực vật nào đó và được tẩm các dẫn xuất của THC (Tetrahydrocannabinol) hay 1 chất giống THC (cannabidiol like) được gọi chung là cần sa tổng hợp sao cho người sử dụng sản phẩm của họ không dương tính với que thử cần sa hay que thử methamphetamine hiện có(que thử 4 chân).

Cỏ Mỹ (ảnh minh họa, nguồn internet)

Có thể xem cỏ Mỹ là hỗn hợp ma túy và có tác động dược lý giống cần sa (nhưng mạnh hơn) cộng với tác động giống hàng đá (methamphetamine) do đó là một loại ma túy mới rất nguy hiểm.Trong các chất giống cần sa (cannabidiol like), XLR-11 được cho là gây hiệu ứng (ảo giác, hoang tưởng) mạnh nhất.

Điều đặc biệt nguy hiểm là các hoạt chất trong cỏ Mỹ đều không làm dương tính các test thử nhanh phát hiện chất ma túy hiện có. Điều này gây bối rối cho các cơ quan chức năng và gây khó khăn cho công tác phòng chống ma túy hiện nay.

Nghị định 82/2013/NĐ-CP ngày 19/07/2013 của Chính phủ có hiệu lực từ 15/09/2013, đưa Muối tắm (mephedrone và cathinone) vào danh mục chất ma túy.

Nghị định số 126/2015/ NĐ-CP, ngày 09/12/2015 có hiệu lực từ 01/02/2016, bổ sung nghị định 82/2013/NĐ-CP  đã liệt kê các hoạt chất, đưa cỏ Mỹ vào danh mục chất ma túy.

BsCKII: Bùi Lưu Hưng – Phó Giám đốc, Trung tâm PCBXH