Cùng với các hoạt động quản lý về An toàn thực phẩm như: quản lý điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm, quản lý công bố sản phẩm, quản lý nhãn hàng hóa thực phẩm v.v, thì việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm đang là một công cụ quản lý quan trọng trong số các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm, khắc phục sự cố về an toàn thực phẩm.

“Truy xuất nguồn gốc thực phẩm là khả năng theo dõi, nhận diện được một đơn vị sản phẩm thực phẩm qua từng công đoạn của quá trình sản xuất, chế biến và phân phối” (theo Truy xuất nguồn gốc thực phẩm và thu hồi sản phẩm thực phẩm -PGS.TS Trần Đáng, PGS.TS Nguyễn Thanh Phong, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội 2018). Theo Điều 18, Tiêu chuẩn EC 178/2002: “Truy xuất nguồn gốc có nghĩa là khả năng tìm ra nguồn gốc một loại thực phẩm hoặc một hợp chất muốn bổ sung vào thực phẩm thông qua các giai đoạn sản xuất, chế biến và phân phối”.

Trong bối cảnh gia tăng các mối lo ngại về thực phẩm mất an toàn giai đoạn hiện nay, mục tiêu của hoạt động truy xuất nguồn gốc thực phẩm là xác định nguyên nhân gây nên sự cố về an toàn thực phẩm; xác định tính chính xác trong hồ sơ công bố sản phẩm của doanh nghiệp sản xuất; cung cấp thông tin chính xác, nhanh chóng cho cơ quan quản lý và khách hàng; tạo điều kiện cho việc thu hồi và tiêu hủy sản phẩm không đảm bảo chất lượng một cách nhanh chóng, chính xác.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm nên các cơ quan quản lý đang dần áp dụng hoạt động này vào thực tiễn cuộc sống và ngày càng triển khai rộng rãi tại khắp các tỉnh thành trên toàn quốc. Hình thức truy xuất thường được áp dụng là phương pháp thủ công như ghi chép, trao đổi dữ liệu xử lý bằng tay, hoặc cũng có thể được thực hiện tự động thông qua các công nghệ hỗ trợ như công nghệ thông tin, mã số mã vạch, mã QR… để số hóa, trao đổi, truy xuất dữ liệu tự động. Xu hướng ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử và áp dụng các công nghệ thu thập dữ liệu trên nhãn truy xuất nguồn gốc đang trở nên phổ biến.

Sau đây, chúng ta tìm hiểu một số khái niệm trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa dùng ứng dụng công nghệ thông tin:

Mã số hàng hóa được hiểu là ký hiệu bằng một dãy chữ số nguyên thể hiện như một thẻ để chứng minh hoàng hóa về xuất xứ sản xuất, lưu thông của nhà sản xuất trên một quốc gia (vùng) này tới các thị trường trong nước hoặc đến một quốc gia (vùng) khác trên khắp các châu lục. Bởi vậy mỗi loại hàng hóa sẽ được in vào đó một dãy số duy nhất.

Mã vạch hàng hóa là hình ảnh tập hợp ký hiệu các vạch (đậm, nhạt, dài, ngắn) thành nhóm vạch và định dạng khách nhau để các máy đọc gắn đầu laser nhận và đọc được các ký hiệu đó. Bằng công nghệ thông tin, các mã vạch này được chuyển hóa và lưu trữ vào ngân hàng Server. Lợi ích của việc áp dụng mã vạch trong kinh doanh:

- Tạo thuận lợi trong việc quản lý, phân phối, biết được xuất xứ, nguồn gốc của mỗi loại sản phẩm;

- Tránh được các hiện tượng gian lận thương mại, bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng;

- Kiểm soát được tên hàng hóa, mẫu mã, quy cách, giá cả xuất, nhập kho, không nhàm lẫn trong việc mua bán hàng hóa.

Về mã QR có thể hiểu như sau: QR Code, viết tắt của Quick response (tạm dịch: mã phản hồi nhanh) là dạng mã vạch hai chiều, dùng để mã hóa một dạng thông tin nào đó. Mã QR hay còn gọi là mã vạch ma trận là một dạng mã vạch 2 chiều (2D) thông dụng nhất ở Nhật hiện nay có thể đọc bởi một máy đọc mã vạch hay smartphone có chức năng chụp ảnh với ứng dụng chuyên biệt để quét mã vạch. Cấu trúc một ký hiệu mã QR gồm các hoa văn định vị, vùng dữ liệu, hay mô đun.

Cùng tìm hiểu phương pháp xác thực khi áp dụng truy xuất nguồn gốc sản phẩm thực phẩm qua sử dụng mã QR và mã vạch: cơ sở phân phối thực phẩm dán tem điện tử đã được hệ thống quản lý tem điện tử cung cấp lên bao bì sản phẩm theo hướng dẫn. Việc tra cứu nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm trở nên tiện dụng, khi khách hàng chỉ cần download ứng dụng VNPT Check (Application) trên Google Play, Play Store, (Phiên bản Android); App Store (phiên bản iOS) để có thể quét mã và truy xuất hàng hóa thông qua điện thoại thông minh để kiểm tra mã QR Code. Người dùng cài đặt phần mềm VNPT Check của VNPT trên thiết bị smartphone hoặc các ứng dụng quét mã QR Code phổ biến khác như Zalo… Sau đó, chỉ cần thao tác quét QR Code đúng định dạng của VNPT Check thì người tiêu dùng đã có thể nắm rõ mọi thông tin sản phẩm tương ứng gồm: tình trạng sản phẩm, ảnh đại diện, tên, mã sản phẩm, thông tin nhà cung cấp, thông tin chi tiết sản phẩm, bình luận về sản phẩm v.v.

Với vai trò quan trọng của hoạt động này, hi vọng rằng trong thời gian tới việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm qua các phần mềm công nghệ sẽ được phát triển rộng rãi để hỗ trợ cho sự phát triển của các sản phẩm nông sản sạch trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.

Ma Thị Bằng – Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Bắc Kạn