Những năm trở lại đây tỉnh Bắc Kạn vẫn thuộc nhóm các tỉnh có mức sinh cao và tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên đang có chiều hướng gia tăng qua các năm, tập trung chủ yếu ở đồng bào dân tộc thiểu số. Điều này dẫn đến chất lượng cuộc sống và điều kiện chăm sóc, nuôi dạy con cái đang trở thành gánh nặng đối với bà con vùng cao.
Trước khi triển khai Nghị quyết số 21-NQ/TW, Bắc Kạn đã khống chế được tốc độ gia tăng dân số và đã đạt mức sinh thay thế từ năm 2009. Tuy nhiên, từ năm 2015 tổng tỷ suất sinh lại tăng cao trở lại. Theo số liệu công bố tổng tỷ suất sinh (con/phụ nữ) trung bình của tỉnh giai đoạn 2015 - 2019 là 2,31 con, cao hơn mức sinh thay thế và thuộc nhóm các tỉnh có mức sinh cao theo công bố của Bộ Y tế.
Tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên có chiều hướng tăng qua các năm: Năm 2015 là 303 trẻ chiếm 6,2%; năm 2020 là 420 trẻ chiếm tỷ lệ 10,5%, năm 2021 là 419 trẻ chiếm 12,7%. Trong 6 tháng đầu năm 2022, tổng số trẻ sinh toàn tỉnh là 1.406, trong đó 176 trẻ sinh ra là con thứ 3 trở lên, chiếm 12,5%. Các địa phương có tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên cao nhất tỉnh là huyện: Pác Nặm (39 trẻ, chiếm 22,2%), Ngân Sơn (28 trẻ, chiếm 15,9%), Na Rì (28 trẻ, chiếm 15,9%).
Nhân viên y tế thôn truyền thông tại hộ gia đình, xã Cổ Linh, huyện Pác Nặm
Thực hiện Quyết định số 588/QĐ-TTg ngày 28/4/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Điều chỉnh mức sinh đến năm 2030 và Quyết định của UBND tỉnh phê duyệt Chương trình Điều chỉnh mức sinh đến năm 2030, phấn đấu đạt và duy trì mức sinh thay thế, hướng tới ổn định quy mô dân số, giải quyết đồng bộ các mục tiêu về cơ cấu, phân bố và nâng cao chất lượng dân số, Chi cục Dân số - KHHGĐ đã tích cực tham mưu Sở Y tế, chỉ đạo các đơn vị trực thuộc phối hợp, tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương ban hành Chương trình Điều chỉnh mức sinh triển khai thực hiện tại các huyện, thành phố nhằm đưa ra nhiều giải pháp, triển khai đồng bộ các hoạt động của Chương trình. Đồng thời, tổ chức các hội nghị về Chương trình Điều chỉnh mức sinh, đẩy mạnh các hoạt tuyên truyền, vận động tại vùng có mức sinh cao, tập trung vùng đồng bào dân tộc thiểu số, truyền thông thăm hộ gia đình và thực hiện truyền thông lồng ghép… các nội dung truyền thông như: Chính sách dân số, lợi ích sử dụng biện pháp tránh thai, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh…..; Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nâng cao kiến thức năng lực quản lý nghiệp vụ chuyên môn, kỹ năng truyền thông cho viên chức Trạm Y tế, Nhân viên y tế thôn, bản; Cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc thiết yếu, vật tư tiêu hao, các phương tiện tránh thai, đảm bảo nhu cầu sử dụng, thực hiện các dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho đối tượng, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát tại cơ sở để nắm bắt thông tin từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp cho thời gian tiếp theo.
Qua giám sát tại các địa phương cho thấy, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sinh nhiều con là do nhận thức của một số người dân còn hạn chế, mong muốn có con trai để nối dõi... Bên cạnh đó công tác dân số tại một số địa phương chưa được cấp ủy, chính quyền quan tâm đúng mức; mô hình tổ chức bộ máy và cán bộ làm công tác dân số từ huyện đến cơ sở thường xuyên thay đổi, nhất là hiện nay không còn chức danh cộng tác viên dân số nên ảnh ưởng rất nhiều đến chất lượng, tiến độ và hiểu quả triển khai thực hiện nhiệm vụ. Ngoài ra, kỹ năng tuyên truyền, tư vấn đối tượng tại cơ sở của một số nhân viên y tế thôn, bản còn hạn chế,... dẫn đến 16.310 cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ chưa sử dụng biện pháp tránh thai.
Nhằm từng bước giảm tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên, đưa mức sinh của tỉnh về mức sinh thay thế, thời gian tới Chi cục Dân số - KHHGĐ tiếp tục chủ động tham mưu Sở Y tế thực hiện tốt Chương trình điều chỉnh mức sinh đến năm 2030 phối hợp lồng ghép với các Chương trình, Đề án khác bảo đảm hiệu quả và chất lượng. Đa dạng hóa hình thức truyền thông, quan tâm đẩy mạnh tuyên truyền, vận động đối tượng tại cơ sở, tăng cường truyền thông thăm hộ gia đình, đảm bảo cung ứng đầy đủ, kịp thời các phượng tránh thai miễn phí cho tất cả các đối tượng có nhu cầu, thực hiện các gói dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho các đối tượng. Bên cạnh đó cũng cần có sự quan tâm, vào cuộc hơn nữa của cấp ủy, chính quyền các cấp để công tác Dân số - KHHGĐ được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng dân số của người dân trên địa bàn tỉnh.
Nông Thị Nhung (Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh Bắc Kạn)